Actueel

Weetje van de week: Het ‘Wobben’ van telefoonberichten

“Sms’jes en WhatsAppberichten op zakelijke én privételefoons zijn te ‘wobben’”, dat concludeerde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State in een uitspraak in de zaak tussen Branchebelang Thuiszorg Nederland (BTN) en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Deze uitspraak van 20 maart 2019 en bevestigt dat sms’jes en WhatsAppberichten onder de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) vallen. Het gevolg hiervan is dat telefoonberichtjes nu dezelfde status hebben als e-mails en memo’s en dat deze berichten door bijvoorbeeld journalisten kunnen worden opgevraagd.

Dit betekent niet dat zomaar alle berichten van ambtenaren via een Wob-verzoek verkregen kunnen worden. Zo vallen berichten alleen onder de Wob als ze zijn verstuurd of ontvangen in relatie tot het werk (‘bestuurlijke aangelegenheid’). Daarnaast kan het bestuursorgaan openbaarmaking in sommige gevallen weigeren, bijvoorbeeld wanneer de privacy van betrokken personen wordt geschonden of wanneer de berichten ‘persoonlijke beleidsopvattingen’ bevatten. Met name dit laatste weigeringsinstrument is lastig om objectief te bepalen.

Wet openbaarheid bestuur
De Wet openbaarheid van bestuur is in 1980 ingevoerd en zorgt ervoor dat iedereen inzage kan hebben in het handelen van de overheid. In principe geeft de overheid zelf informatie over beleid en uitvoering, maar iedereen – ook niet-Nederlanders – die meer wil weten over bijvoorbeeld de totstandkoming van een bepaald besluit, kan een Wob-verzoek indienen. Dit kan alleen bij een organisatie die onder Wob valt, waarbij het van belang is dat de informatie ergens moet zijn vastgelegd. De recente uitspraak van de Raad van State heeft belangrijke gevolgen voor de toepassing van de wet. Het maakt bijvoorbeeld niet uit op welk apparaat de werkgerelateerde communicatie staat: informatie op zowel privé als zakelijke telefoons moet worden vrijgegeven. De reden hier achter is dat de wet anders ontlopen kan worden door de keuze van het apparaat waarop de berichten staan.

Dividendbelasting-sms’je en de ‘Shell Papers’
Op 24 november 2018 gaf Unilever CEO Paul Polman in een interview toe dat er sms-contact was geweest tussen hem en premier Rutte. Het ministerie van Algemene Zaken weigerde toentertijd om te handelen naar de eerdere uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland van november 2017, die concludeerde dat sms- en Whatsapp-berichten onder de Wob vallen. Op dat moment onderkende het ministerie de uitspraak wel, maar handelde er niet naar in afwachting van het hoger beroep bij de Raad van State. Nu deze uitspraak er is gekomen en de uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland bevestigd, kan dit sms-verkeer alsnog met een Wob-verzoek op worden gevraagd.

Recentelijk (20 maart jl.) heeft columnist Berend Sommer dit geprobeerd, maar het ministerie van Algemene Zaken gaat eerst bestuderen of de uitspraak van de Raad ook daadwerkelijk van toepassing is op dit specifieke sms’je. Interessant in de communicatie tussen Sommer en het ministerie is dat Algemene Zaken in eerste instantie het sms-bericht gelijkstelde aan telefonisch contact en dat dergelijke berichten naar inhoud over het algemeen persoonlijk van aard en privé zijn. Maar de vraag is of dit sms’je heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van het beleid (de dividendbelasting werd niet afgeschaft), en of dit bericht daarmee privé te noemen is. Vooralsnog blijft het op dit moment gissen naar de precieze inhoud.

Shell Wob-verzoek
Op 12 april jl. is Platform Authentieke Journalistiek (PAJ) bij zeventien overheidsinstanties een Wob-procedure gestart om documenten te achterhalen omtrent Shell. De organisatie wil er achter komen wat de invloed van Shell is op het Nederlandse beleid en gaat er waarschijnlijk alles aan doen om de overheidsinstellingen te dwingen informatie te verschaffen. Onder dit Wob-verzoek vallen sms’jes en Whatsapp-berichten, vanaf 2005. Het PAJ houdt tegelijkertijd een dashboard bij waarop iedereen kan meekijken en waar direct alle verstrekte documenten op worden gepubliceerd.

Naar alle waarschijnlijkheid gaat hier ook de discussie ontstaan over wat onder ‘persoonlijke beleidsopvattingen’ valt en is het laatste woord over dit grootse Wob-verzoek nog niet gesproken.