Actueel

Weetje van de week: Het debat over de eindtoets

Vorige week bogen de leerlingen van groep 8 zich over de landelijke eindtoets. Een spannend moment voor de scholieren, gezien de invloed die de uitslag heeft op het schooladvies dat de kinderen krijgen. Deze eindtoets, vroeger de “Citotoets”, is niet alleen voor de achtstegroepers een belangrijk onderwerp. De laatste jaren is er veel over geschreven en was de toets vaak onderwerp van debat in de Nederlandse politiek. Wat moet zwaarder wegen: het resultaat van de eindtoets of de persoonlijke ervaring en het oordeel van de docent? Deze week een inkijk in dit veranderlijke debat en de rol van Cito in de eindtoets van groep 8.

Concurrentie op de toetsenmarkt
Veel mensen zullen de eindtoets van groep 8 kennen onder de naam “Citotoets”. Deze term wordt dan ook nog soms ten onrechte in het debat en de media gebruikt als aanduiding voor de eindtoets. Cito had tot 2015 bij wet het alleenrecht op het maken van de eindtoetsen voor basisscholen, gefinancierd door de overheid. In 2015 komt er een einde aan dit monopolie. De Tweede Kamer besluit dat eindtoetsen ook door andere partijen mogen worden ontwikkeld en ingezet, mits er wordt voldaan aan vastgestelde criteria.

Basisscholen maken sinds 2015 flink gebruik van deze keuzevrijheid, blijkt uit de cijfers. Cito verliest in hoog tempo marktaandeel (nu nog 49%). Alternatieve aanbieders zoals IEP (30%) en Route 8 (16%) zijn de meest populaire alternatieven bij basisscholen. Deze alternatieven hebben gezorgd voor de komst van digitale toetsen (Route 8) en “adaptieve vragen”. Hierbij worden de vragen aangepast naar niveau op basis van eerder gegeven antwoorden.

Politieke veranderingen
Intussen debatteert de politiek al jaren over het gewicht dat de eindtoets -ongeacht de maker van die toets- moet hebben op het uiteindelijke schooladvies en het moment van toetsing.

Sinds 2015 wordt het middelbare schooladvies door docenten afgegeven vóórdat de eindtoets heeft plaatsgevonden. Dit is destijds door Staatssecretaris Dekker ingevoerd met het idee dat het oordeel van de docent het zwaarst moet wegen. Hij of zij heeft immers een beeld van de leerling over het hele jaar en de toets (momentopname) zou dan slechts een bevestiging van het gegeven advies moeten (of hoeven) zijn. In 2016 kwam er een toevoeging op dit beleid: mochten de resultaten van de eindtoets aanzienlijk hoger zijn dan het gegeven advies, dan is een aanpassing mogelijk. Echter blijkt uit onderzoek dat vooral mondige ouders, met een hoger opleidingsniveau, de toetsresultaten aangrijpen om de docent tot een ander oordeel te brengen. Om deze reden wil het kabinet in 2019 een nieuwe aanpassing doen: het advies moet weer ná de eindtoets worden gegeven. Hiermee wordt de eindtoets meegenomen in het advies bij elke leerling. Zo zou de ongelijkheid op basis van sociaal milieu weer af moeten nemen.

De regeringspartijen zijn hierin van mening veranderd sinds de uitslagen van deze onderzoeken. Toch wil D66-Kamerlid Van Meenen dat het beleid niet wordt teruggedraaid: de eindtoets moet blijven plaatsvinden in april (niet in februari, zoals voor 2015), zodat het laatste basisschooljaar goed benut blijft. PVV’er Beertema spreekt van een draai door de coalitiepartijen. Hij stelt dat leraren die de uitslag van de eindtoets bij hun oordeel kunnen betrekken een beter verhaal en minder gedoe met ouders hebben.

De beste meetlat: toets of docent?
De Universiteit Utrecht heeft onderzoek gedaan naar het advies van basisschooldocenten, de eindtoetsscores en het schoolniveau van leerlingen na drie middelbare schooljaren. Hieruit blijkt dat het advies van de docent voor 75% van de leerlingen overeenkomt (of overlappend is) met het behaalde resultaat van de eindtoets. Bij 12,1% kreeg de docent gelijk in het advies, bij 7,6 procent kreeg de toets dat. Het is echter moeilijk hier een conclusie aan te verbinden. Niet alleen liggen de getallen dicht bij elkaar, ook verschillen de verhoudingen per adviesniveau. Tevens stellen de onderzoekers dat rekening moet worden gehouden met een selffulfilling prophecy: scholieren kunnen beïnvloed worden in hun handelen door het gegeven advies.

Het debat over de eindtoets van groep 8 is nog niet ten einde. Het experiment van het advies vóór de toets is bij de Tweede Kamer niet bevallen, maar meningsverschillen blijven bestaan over de juiste uitvoering. Onderzoek wijst uit dat je strikt genomen nooit kan zeggen wie er écht gelijk heeft, waardoor ook in de toekomst de vorm, de tijd en de legitimiteit van de eindtoets ter discussie zal blijven staan.