Actueel

Weetje van de week: Herziening van de Canon van Nederland

In 2006 werd de Canon van Nederland samengesteld: een leidraad voor het geschiedenisonderwijs op basis van vijftig onderwerpen. Sinds 2009 werken basisscholen en de onderbouw van het voortgezet onderwijs met de methode die poogt om de belangrijkste gebeurtenissen, personen en objecten uit de Nederlandse geschiedenis te omvatten.

Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) vindt dat de canon aan vernieuwing toe is. Er moet volgens haar meer aandacht worden besteed aan de “schaduwkanten” van de Nederlandse geschiedenis alsmede de verhalen en perspectieven van verschillende groepen in de samenleving. Reden voor het kabinet om een nieuwe commissie aan te stellen die de canon moet gaan herijken. Een uitspraak en een beslissing die veel reactie oproept bij opiniemakers en geschiedkundigen. In hoeverre mag de politiek zich “bemoeien” met de Nederlandse geschiedenis? Aan de andere kant, is het niet eens tijd om na 13 jaar de canon te veranderen naar nieuwe inzichten?

Eerder ook al commotie
De reacties die Van Engelshoven opriep met haar uitspraken over de canon waren misschien fel, maar niet nieuw. De discussie kwam opzetten in juni 2018, toen D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma aan Van Engelshoven in een Kamerdebat vroeg wat zij ervan vond dat er zo weinig vrouwen voorkomen in de canon van Nederland. De minister antwoordde “graag bereid” te zijn om de samenstelling te evalueren en “een meer divers gezicht” te geven van de Nederlandse geschiedenis. Dit schoot in het verkeerde keelgat bij toenmalig CDA-leider Sybrand Buma, die aangaf geen politieke discussie te willen voeren over de inhoud van de Nederlandse geschiedenis.

De maker aan het woord
De geschiedenis moet je niet overlaten aan partijpolitiek; een stelling die in een aantal opiniestukken (bijvoorbeeld in de Telegraaf en de NRC) en bij een aantal geschiedkundigen bijval krijgt. Zo ook bij de samensteller van de canon, Frits Oostrom. In een interview met de Volkskrant benadrukt de geschiedenishoogleraar dat de canon is bedoeld voor het onderwijs. Oostrom ziet dat het onderwijs de arena wordt waar politieke partijen elkaar bestrijden en staat er negatief tegenover dat de canon met allerlei politieke wensen wordt belast. Hij stelt niet tegen een herijking van de canon of tegen meer diversiteit aan personen en onderwerpen te zijn, maar vindt dat een commissie niet “specifiek op zoek moet gaan naar zwarte bladzijden”. Het creëren van een inspirerend verhaal is ook belangrijk, de stof is immers bedoeld voor kinderen tussen de 8 en 12 jaar.

Geschiedenis vanuit een ander perspectief
Mineke Bosch, hoogleraar geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen, benadert de canon op een andere manier. Zij vindt het belangrijker om na te denken over perspectieven dan over onderwerpen. Zo stelt zij dat de canon zoals die er nu is “geen rekening houdt met patronen van in- en uitsluiting, bijvoorbeeld op basis van klasse, sekse en ras.” De vrouwenbeweging moet volgens haar dan ook niet het enige moment zijn dat vrouwen in de canon voorkomen.

Ook voormalig Kamerlid Zihni Özdil stelt dat het historisch beeld completer is als je ook van onderaf bekijkt. Zo profiteerde lang niet iedereen van de Gouden Eeuw: het leven van vrouwen, slaven, boeren en arbeiders wordt hierin te weinig belicht, aldus Özdil.

APK voor de canon
Dat de canon herzien wordt, lijkt onder de geschiedkundigen niet op veel weerstand te stuiten. Een herijking van de samenstelling om de zoveel tijd was ook in 2007 afgesproken, toen de canon werd gepresenteerd. De Amerikaans-Nederlandse historicus James Kennedy, hoogleraar geschiedenis en decaan van het University College Utrecht, wordt voorzitter van de herzieningscommissie. Hij stelt dat er na verloop van tijd nieuwe inzichten zijn over de geschiedenis. Ook bekijkt hij de aansluiting van de canon op het onderwijs en de historische actualiteit.

Ton van der Schans, voorzitter van de vereniging voor leraren geschiedenis en staatsinrichting, blijft er huiverig voor dat “politieke trends, ideologie en modegrillen de herziening van de canon gaan bepalen”. Echter is ook hij niet tegen een herziening: “Examenprogramma’s krijgen ook van tijd tot tijd een APK”. Hoe de canon er na die APK uitziet, biedt in 2020 ongetwijfeld voer voor discussie.