Actueel

Weetje van de Week: Emotie in de politiek

Tijdens de WRR-lezing op 24 januari en in het NRC van 26 januari sprak en schreef Ute Frevert, Duits Historica, over emoties in de politiek. Zij wijst op het feit dat emoties altijd onderdeel zijn geweest van democratische systemen, want wanneer macht wordt bevraagd door de burger dan worden emoties belangrijk om het volk te overtuigen. Aristoteles benadrukte al dat sprekers doormiddel van retorische strategieën beter in staat waren emotie over te brengen en daarmee hun punt te bewijzen. Volgens Frevert is de belangrijkste emotie in politiek vertrouwen. Vanaf 1950 staat vertrouwen in politieke instituties, partijen en de overheid regelmatig centraal. In verschillende nationale enquêtes en opinie peilingen wordt de burger gevraagd naar de mate van vertrouwen in de politiek. Burgers worden dus niet enkel aangesproken op ratio maar ook op gevoel.

Politisering van emoties
Emoties in de politiek spelen een belangrijke rol bij debatten en onderhandelingen. Zowel positieve als negatieve emoties worden ingezet om het politieke doel te bereiken. Een nieuwe ontwikkeling is de politisering van emoties. De emoties die tot voor kort een hulpmiddel waren, zijn nu politieke argumenten op zich geworden. Zo kan bijvoorbeeld vernedering een gevoel zijn, dat de actie van terugslaan rechtvaardigt. Populistische politici maken vaak gebruik van emoties en gevoelens om argumenten over te brengen. Als binnen een discussie emoties centraal staan maakt dat het sluiten van compromissen moeilijk aldus Frevert. Frevert sluit af met een oproep tot het gebruiken van vertrouwen als belangrijkste emotie. Volgens haar is vertrouwen een democratische emotie omdat het een overeenkomst suggereert. Als burger kan je je vertrouwen intrekken en dat geeft macht in onderhandelingen. Daarnaast is vertrouwen een positieve emotie waardoor het een constructief effect heeft.

Niet boos maar teleurgesteld
In het NRC van 26 september 2018 schreef Gert-Jan Lelieveld, universitair docent bij de sectie Sociale en Organisatiepsychologie aan de Universiteit Leiden, ook over het strategisch gebruik van emoties door politici. Lelieveld zegt in het artikel dat tijdens onderhandelingen emoties een belangrijke rol spelen. Hij zegt in tegenstelling tot Ute Frevert dat ook negatieve emoties effectief zijn tijdens het voeren van een debat. Voorbeelden hiervan zijn boosheid en teleurstelling. ‘De expressie “ik ben niet boos, alleen teleurgesteld” wordt vaak gebruikt om mensen zich slecht te laten voelen over wat ze gedaan hebben, in de hoop dat hun gedrag verandert’. Boosheid, daarentegen is een emotie die macht uitstraalt, daarbij horen hoge eisen en krachtige onderhandelingstechnieken. Tegenstanders geven om deze redenen vaak toe aan de gesprekspartner. Terwijl teleurstelling juist staat voor zwakte omdat je meer had verwacht maar alleen de ander kan daar wat aan doen. Desondanks kan ook teleurstelling zeer effectief zijn tijdens onderhandelingen maar alleen als het schuld oproept bij de ander.

Om de politieke discussies rationeel te kunnen begrijpen, dient emotie dus altijd in ogenschouw te worden genomen.