Actueel

Weetje van de week: De (politieke) gevolgen van het Programma Aanpak Stikstof

Op 29 mei 2019 deed de Raad van State uitspraak over het Programma Aanpak Stikstof (PAS). In dit programma slaan het Rijk, de provincies, natuurorganisaties en ondernemers de handen ineen om de stikstofuitstoot in natuurgebieden terug te dringen. Het oordeel van de Raad van State: de PAS is in strijd met Europese wetgeving en mag niet als basis voor toestemming voor activiteiten worden gebruikt. Een uitspraak met grote gevolgen voor grote bouw- en infraprojecten, industrie en landbouw in de buurt van de beschermde natuurgebieden. Een lastig nieuw vraagstuk voor de regering, omdat er politieke keuzes gemaakt moeten worden. Waar schiet de PAS precies in tekort, en wat zijn de vervolgstappen?

Het doel van de PAS
Stikstof veroorzaakt verzuring in arme voedingsbodems. Veel plantensoorten kunnen op dit soort verzuurde bodems niet groeien, waardoor de biodiversiteit wordt aangetast. Om deze reden is er doormiddel van Europese wetgeving bepaald dat bedrijven en boeren rondom beschermde natuurgebieden de schadelijke uitstoot van extra stikstof moeten compenseren. Omdat Nederland een relatief dichtbebouwd land is, met veel economische activiteit rondom zogenaamde “Natura 2000-gebieden” (beschermde natuur), is de PAS in het leven geroepen. Met deze regeling hebben de “uitstoters” de mogelijkheid om later pas te compenseren voor de veroorzaakte natuurschade. Zo kon de overheid vergunningen blijven vergeven aan bedrijven en boeren in de buurt van Natura 2000-gebieden.

De gevolgen van de uitspraak
De Raad van State stelt dat de natuur niet is geholpen door de beloften van bedrijven om de uitstoot van stikstof later te compenseren. Het feit dat de regeling ingaat tegen de Europese wetgeving, maakt dat de PAS nu echt van tafel moet. Deze uitspraak heeft niet alleen gevolgen voor vergunningen in de toekomst, maar ook voor allerlei projecten in het heden. Projecten mogen pas van start als er een zogenaamd “stikstofplan” is waarin concreet moet worden aangetoond dat de stikstof die bij het project vrijkomt de natuur niet schaadt. Om deze reden lopen grootschalige projecten als de opening van Lelystad Airport en het Circuit van Zandvoort vertraging op. Of er überhaupt een opening plaats gaat vinden staat nog niet vast. Dit is voor vele projecten in Nederland nu realiteit.

Politieke verschillen
Om de stikstofuitstoot terug te dringen lijkt er een keuze gemaakt te moeten worden tussen een krimp van de veestapel, het op slot doen van de woningbouw, fabrieksbouw of infrastructuur. Volgens de verantwoordelijke ministers is het vinden van een oplossing lastig. Er is een crisisteam opgesteld, onder leiding van Carola Schouten (Minister Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) om te inventariseren welke projecten nu “gevaar” lopen. Ook kijken juristen naar de precieze effecten van de uitspraak van de Raad van State.

De verschillende visies van de coalitiepartijen kunnen over de uiteindelijke besluiten gaan botsen. VVD en CDA geven aan dat een kleinere veestapel geen optie is. Ook is het terugdringen van de maximumsnelheid of een stop op infra-projecten tegen het zere been van de VVD aan. VVD-Kamerlid Arne Weverling opperde al de Natura 2000 eisen af te zwakken: regels die er niet zijn kunnen immers ook niet overtreden worden. D66 en ChristenUnie hebben een andere insteek. Deze partijen maken zich al langer hard voor een kleinere veestapel, en de stikstof-uitspraak kan hier iets aan doen.

De (linkse) oppositiepartijen willen ook dat Minister Schouten maatregelen treft om de stikstofuitstoot terug te dringen aan de hand van de uitspraak. Hiervoor dienden zij al een aantal moties in, die echter allemaal werden verworpen. De Minister zelf vindt het nu nog te vroeg om met deze plannen te komen en wacht de uitkomsten van het crisisteam af.

Insteek voor een oplossing
De stikstof-uitspraak van de Raad van State heeft veel teweeggebracht. Er lijkt voornamelijk een verschil in focus op de oplossing tussen partijen. Aan de ene kant: hoe zorgen we dat de projecten die op de planning staan gewoon door kunnen gaan, ondanks de verandering van de regels? Aan de andere kant: hoe dringen we de stikstofuitstoot terug zodat de natuur beschermd blijft in de toekomst? De visie waarmee het kabinet de ‘stikstofcrisis’ gaat benaderen, bepaalt de toekomst van natuurgebieden en vele projecten.