Blogs

Lokaal stemmen en toch landelijk gehoord worden

Afgelopen week kon er in ruim 300 gemeenten gestemd worden voor de gemeenteraadsverkiezingen. Naast de historisch lage opkomst is de verdere versnippering van het politieke landschap, mede door het succes van lokale partijen, een van de meest in het oog springende conclusies van deze gemeenteraadsverkiezingen. Welke impact heeft dit op het functioneren van de lokale democratie en hoe kan het lokale geluid haar weg vinden richting provincie, Rijk en de EU?

Zoals werd voorspeld wonnen met name de lokale partijen terrein en bemachtigden ze samen meer dan een derde van alle stemmen. Andere politieke aardverschuivingen bleven uit. Landelijke partijen als VVD, CDA en SP verloren licht, terwijl de SGP, GroenLinks, D66 en de PvdA (licht) stegen. Daarnaast wisten landelijke partijen die voor het eerst lokaal meededen zoals Volt, Bij1 en FvD in veel gemeenten zetels te bemachtigen. De overwinning van lokale partijen bij gemeenteraadsverkiezingen is een trend die al decennia zichtbaar is. Waar eind jaren ‘80 het aandeel van lokale partijen bij gemeenteraadsverkiezingen nog tussen de 10% en 15% lag, ging dit jaar 36,4% van alle stemmen naar lokale partijen. Zij worden ook wel de grootste politieke familie genoemd. Veel colleges van burgemeesters en wethouders (B&W) bestaan al uit een mix van lokale en landelijke partijen en dat aantal zal alleen maar groeien. Vaak gehoord is dat lokale partijen dicht bij de burger staan en als geen ander weten wat leeft in de gemeenschap. Toch gaat gemeentepolitiek al lang niet meer alleen over sluitingstijden van winkels of de vergunning voor een voetbalveld. Taken worden uitgebreid en belangen worden groter.

Omvangrijke belangen maar beperkte middelen

Gemeenten hebben de afgelopen jaren veel extra verantwoordelijkheden gekregen, bijvoorbeeld op het gebied van zorg, participatie, werk en jeugdhulp. Hierdoor groeit niet alleen het belang van gemeenten op diverse terreinen, ook neemt het aantal complexe dossiers dat raadsleden onder de knie moeten krijgen in rap tempo toe. Volgens het Perikleinstituut, dat gemeenteraden begeleidt in het verbeteren van het debat en democratisch proces, is het werk van raadsleden de afgelopen jaren verdrievoudigd. Terwijl ondersteuning en geld niet evenredig groeide. Tel daar nog bovenop, een versnipperd politiek landschap, waarbij sommige fracties met slechts één of twee zetels in de raad zitten. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er in het laatste decennium een sterke toename waarneembaar is van gemeenten die belangenbehartigers in dienst hebben of ondersteuning vragen van een public affairs kantoor. Welke rol neemt public affairs in en hoe dragen lobbyisten bij aan het democratisch proces in een versnipperd politiek landschap?

Kennis is key

Goede besluitvorming valt of staat met de juiste informatie. Maar door de beperkte tijd en middelen die zowel het college als de raadsleden hebben, is het soms lastig deze tijdig te vergaren. Om hen te ondersteunen kunnen public affairs professionals inzichtelijk maken welke besluitvorming vanuit de EU, het Rijk of de provincie het functioneren en de besluitvorming van een gemeente raakt. Ze vormen hierbij de ‘oren en de ogen’ van de gemeente. Vervolgens bieden ze ondersteuning door maatschappelijke consequenties in kaart te brengen en een strategie uit te stippelen waarin de belangen van de gemeente zo goed mogelijk worden behartigd. Tevens geldt dat ze zowel het college als raadsleden kunnen voorzien van alle essentiële informatie die nodig is om tot weloverwogen besluitvorming over te gaan.

Verbreding netwerk

De verscheidenheid aan belangen is groot, zowel wat betreft de thematiek als het niveau waarop besluitvorming plaatsvindt. Denk bijvoorbeeld aan een thema als mobiliteit. Dit heeft een lokaal, maar ook een regionaal en landelijk component. Lokale partijen mogen dan diep met hun wortels in de lokale gemeenschap zitten, regelmatig ontbreekt het aan de juiste contacten op regionaal en landelijk niveau. Bijvoorbeeld omdat simpelweg de natuurlijke partijlijn ontbreekt, die lokale afdelingen van landelijke partijen wel hebben. Een public affairs professional kan dan uitkomst bieden door het stakeholderveld in kaart te brengen en contact te leggen met de belangrijkste stakeholders op het betreffende dossier. Het gaat dan om (landelijke) politici, maar bijvoorbeeld ook om collega-bestuurders uit de regio of maatschappelijke organisaties.

Heft in eigen hand nemen

Vinden we bij lokale afdelingen van landelijke partijen nog regelmatig beroepspolitici, bij veel lokale partijen worden kersverse collegeleden uit ‘het veld’ geplukt. Een korte stoomcursus public affairs kan dan een welkome aanvulling zijn op het inwerkprogramma van het college van B&W. Door je te verdiepen in de spelregels van public affairs zorg je ervoor dat ook een lokaal belang regionaal en landelijk gehoord wordt. Want if you’re not at the table, you’re on the menu.