Blogs

Grip op crises: een goed voornemen voor 2023

Door: Carsten Zwaaneveld.

Crisis. Menig burgemeester begon erover in een nieuwjaarstoespraak of in een interview rond de feestdagen. Vaak vanuit het perspectief van hun inwoners: wat corona, de oorlog in Oekraïne, stijgende energieprijzen, een tekort aan woningen, duurdere boodschappen, stikstof enzovoorts voor hen betekenen. Maar het treft uiteraard ook het openbaar bestuur: ambtenaren en bestuurders moeten steeds vaker in korte tijd reageren op onzekere situaties. Zij hopen steeds het juiste gedaan te hebben: niet te veel, niet te weinig; niet te vroeg; niet te laat. Anders dient de volgende “crisis” zich aan: het verantwoordingsdebat. Gelukkig valt dit te voorkomen.

Lessen uit het verleden

De bijna permanente crisissituatie waarin de Nederlandse overheid nu geland is, vraagt om overdenking van de crisisbeheersingsstructuur. Het vraagt nu veel inzet, capaciteit, aandacht en financiën van veiligheidsregio’s, gemeenten en hun veiligheidspartners. Sluiten de processen, bevoegdheden en structuren nog aan op de langdurige en door elkaar lopende crises? Het antwoord is nee. De Rijksoverheid zag dit na een evaluatierapport ook. In december publiceerde het Ministerie van Justitie en Veiligheid hun goede voornemen voor 2023: versterking van de crisisbeheersing.

Doorlopend aandacht voor crises nodig

De belangrijkste les en aanpassing: crisisbeheersing vraagt flexibiliteit, netwerksamenwerking, versterkte kwaliteitszorg en goede communicatie. Crisisbeheersing wordt in de nieuwe wet een cyclisch proces. Het bevat steeds de volgende stappen: voorbereiding, inclusief risico-inventarisatie en analyse, respons en nafase en herstel. Omdat veel mensen die bij crisisbeheersing ingezet worden dit als neventaak doen, is regelmatig gezamenlijk opleiden, trainen en oefenen (OTO) noodzakelijk.

Goede communicatie door regio essentieel

Het kabinet wil crisiscommunicatie een stevigere positie geven in regionale crisisbeheersing: als eigenstandig proces, ondersteunend aan de crisisbeheersing, onder verantwoordelijkheid van de gemeenten. Dit wordt de komende tijd uitgewerkt met burgemeesters en veiligheidsregio’s. Ook krijgt bevolkingszorg, waaronder het geven van voorlichting, een wettelijke definitie om te verduidelijken wat het is en wie welke verantwoordelijkheid heeft.

Democratische communicatie wordt ook versterkt. De verantwoordingsplicht van de voorzitter van de veiligheidsregio gaat uitgebreid worden: gemeenteraden moeten tijdens een langdurige crisis al tijdens de crisis geconsulteerd en betrokken worden. Niet enkel de verantwoording na afloop, zoals nu het geval is – en bij de corona-aanpak bleek te knellen. Uiteraard voor zover de vereiste spoed zich daar niet tegen verzet.

Voorbereiden biedt rust en zekerheid

Goede voorbereiding is het halve werk. Dit omvat: weten wat je gaat zeggen, wie belangen heeft, waar weerstand kan ontstaan en wat inwoners verwachten. Dat is essentieel om de goede crisisbeheersende besluiten te nemen. Alle reden dus om politiek-bestuurlijke sensitiviteit en communicatie volop in het opleiden, trainen en oefenen mee te nemen. Juist door van tevoren scherp te hebben welke verwachtingen er leven en wie welke informatiebehoefte heeft, worden bestuurlijke valkuilen voorkomen.

Heeft u behoefte om een keer door te praten over bestuurlijke grip op crisisbeheersing? Neem vooral contact op met onze senior adviseur Carsten Zwaaneveld, c.zwaaneveld@dr2.nl.