Blogs

Digitalisering politiek beter borgen

Al jaren worstelt het Nederlandse parlement met de gevolgen van een digitaliserende samenleving. In elke Kamercommissie worden onderwerpen besproken met een digitale component, maar lang niet altijd weten alle Kamerleden goed wat de maatschappelijke impact hiervan is. Het gevoel bestaat dat de Kamer onvoldoende grip krijgt op digitalisering. Een viertal Kamerleden heeft daarom het initiatief genomen voor een parlementaire onderzoekscommissie. Onder voorzitterschap van Kathelijne Buitenweg (GroenLinks) bijt deze Tijdelijke Commissie Digitale toekomst (TCDT) zich vast in het digitaliseringsvraagstuk.

Grip op ICT-projecten
Het onderzoek moet beter in kaart brengen hoe de Tweede Kamer meer grip kan krijgen op dit complexe thema. Iedere Kamercommissie benadert digitale onderwerpen vanuit haar eigen expertise, met grote versnippering tot gevolg. Deze aanpak mist de integrale kijk op digitalisering die nodig is om door beleidsterreinen heen te kijken. Sinds september is de tijdelijke commissie aan de slag met rondetafelgesprekken met experts, ervaringsdeskundigen en critici. Dit is echter ook het enige wat de buitenwereld momenteel meekrijgt over de werkzaamheden van de TCDT. De andere activiteiten spelen zich af achter gesloten deuren, en sinds oktober is de TCDT in zijn geheel niet meer in het openbaar bijeengekomen. Hoe het ook zij, in april 2020 presenteert de TDCT een rapport met de bevindingen.

De wens om meer houvast te krijgen op digitalisering is geen nieuw issue binnen de Tweede Kamer. Vooral de omgang van de overheid met ICT-projecten is een regelmatig terugkerend thema. Zo rapporteerde de commissie-Elias vrij recent nog over de problemen rondom deze projecten. De conclusies van deze commissie waren bedroevend, met aandacht voor miljarden verspilde euro’s. De versplintering van de verantwoordelijkheid was daarbij één van de oorzaken. De commissie-Elias werd bovendien voorafgegaan door de werkgroep-Gerkens, die een soortgelijk onderzoek deed naar de problematiek van ICT-projecten bij de overheid. Ook in deze conclusies pleitte de werkgroep voor meer grip van zowel bewindspersonen als het parlement op ICT-projecten.

Digitaal topteam
Ook het instellen van een overlegorgaan op het gebied van digitalisering is een suggestie die vaak langskomt. Zo pleitte Kamerlid Verhoeven (D66) in zijn recente techvisie van D66 voor het oprichten van een vaste Kamercommissie voor Digitale Zaken. Ook de TCDT zegt een dergelijke Kamercommissie als optie te overwegen. Naast deze suggestie voor een vaste parlementaire commissie is ook het instellen van een onderraad voor ministers op het gebied van digitalisering meermaals geopperd. In 2016 pleitte een groep bedrijven en maatschappelijke organisaties voor een digitale onderraad als ministerieel digitaal topteam. Deze groep ondernemingen oordeelde dat het digitale beleid in Nederland te weinig aandacht krijgt voor de aandacht die het zou moeten krijgen. De politieke verantwoordelijkheid is volgens de ondertekenaars teveel versnipperd om digitale innovatie effectief mogelijk te maken. In navolging van dit verkiezingsmanifest pleitte Kamerlid Tom van der Lee (GroenLinks) voor het instellen van een aparte digitale onderraad. Zijn motie richting een digitale onderraad haalde het echter niet.

De grote vraag rondom de tijdelijke commissie is of het de Tweede Kamer dit keer gaat lukken om meer grip te krijgen op digitalisering. De vorige commissies worden vaak aangehaald vanwege hun kritische blik, maar hun voorstellen zijn slecht ten dele in de praktijk gebracht. Daarnaast is het de vraag of een commissie van techspecialisten recht doet aan de problematiek rondom het digitaliseringsvraagstuk. Op deze manier wordt enkel door de bril van een tech-expert gekeken naar digitalisering in allerlei dossiers, uiteenlopend van data in de zorg tot algoritmes in het verkeer. Op deze manier creëert de oplossing de facto een nieuw gemis.

Nieuwe vaardigheden
Misschien moeten we accepteren dat digitalisering in de 21e eeuw een essentieel onderdeel is op elk beleidsterrein. Daarom zou elk Kamerlid een bepaald minimum van digitale vaardigheden en kennis moeten bezitten om op een juiste manier tot politieke conclusies te komen over digitalisering. Anno 2019 is digitaal inzicht even belangrijk als de andere vaardigheden waar een Kamerlid over moet beschikken. Met welke conclusies de tijdelijke commissie ook komt, zien wij dit als de route om digitalisering beter te borgen in het Kamerwerk.