Blogs

Digital Markets Act: Europa klaar voor de digitale markt

Op 15 december publiceerde de Europese Commissie, na een uitgebreide consultatie, voorstellen voor de Digital Services Act (DSA) en de Digital Markets Act (DMA). Deze omvangrijke voorstellen hebben als doel de digitale ruimte te hervormen en een uitgebreide reeks nieuwe regels te creëren voor alle digitale diensten, waaronder sociale media diensten, online marktplaatsen en andere online platforms die actief zijn in de Europese Unie.

Digital Markets Act

Tegelijk met de DSA werd de Digital Markets Act (DMA) gepresenteerd. Het voorstel ziet toe op platforms met bepaalde gedragingen die optreden als ‘poortwachters’. Het beoogt een reeks nauw gedefinieerde criteria vast te stellen om een groot online platform als een zogenaamde ‘poortwachter’ te kwalificeren.

Op het moment dat een platform als poortwachter wordt aangemerkt, zijn er bepaalde consequenties. Zo mag het platform onder andere diensten en producten die door het zelf aanbiedt niet langer gunstiger behandelen dan vergelijkbare diensten of producten die door derden op het platform van de poortwachter worden aangeboden. Daarnaast mag het platform de persoonsgegevens afkomstig van de core business niet langer combineren met persoonsgegevens van andere door het platform aangeboden diensten of met persoonsgegevens van diensten van derden. Verder wordt het platform verplicht om zakelijke gebruikers eerlijk te behandelen en toegang te verschaffen tot de gegenereerde data op het platform. Indien platforms niet voldoen aan de opgelegde verplichtingen, kan de Europese Commissie significante straffen uitdelen (o.a. een boete van 10% van de wereldwijde jaarlijkse omzet). Als laatste paardenmiddel kan de Commissie een platform forceren om (onderdelen van) het bedrijf af te stoten (zie voor een uitgebreide omschrijving van de DMA ook de blog van onze collega’s uit Brussel).

Nederlandse positie

Staatssecretaris Mona Keijzer (EZK) is, namens Nederland, de afgelopen jaren één van de voortrekkers geweest van regelgeving die nu in DMA is opgenomen. De staatssecretaris heeft op Europees niveau gepleit voor zogeheten ex ante maatregelen, wat betekent dat een Europese toezichthouder vooraf (in plaats van achteraf) in kan grijpen bij platforms die een poortwachtersfunctie hebben.

In oktober 2020 publiceerde ze ook samen met haar Franse ambtgenoot een non-paper over gedrags- en toegangsmaatregelen waarmee een Europese toezichthouder een te dominante marktpositie van grote digitale platforms per geval moet kunnen aanpakken. Hierin pleitte ze wederom voor ex ante regulering, waarbij er aandacht moet zijn voor een ‘case-by-case’ benadering om te bepalen of interventie noodzakelijk is.

Ook voor de DMA geldt dat alhoewel er wordt geprobeerd om kleine bedrijven en startups buiten de ‘scope’ te laten, het wel degelijk mogelijk is dat de regelgeving de kansen tot schaalvergroting voor dit soort bedrijven inperkt. Daarnaast is er kritiek ontstaan op het feit dat de DMA specifiek gemaakt lijkt te zijn voor een handjevol, voornamelijk Amerikaanse, bedrijven (Big Tech), waardoor het moeilijker wordt om nieuwe producten te ontwikkelen en kleine bedrijven te ondersteunen in Europa.

Dit laat het grote dilemma zien waar zowel Nederlandse als Europese beleidsmakers al jaren mee worstelen: aan de ene kant zijn de regels omtrent het digitale domein verouderd en behoeven ze een update, maar aan de andere kant moeten nieuwe regels het innovatiepotentieel van de Europese Unie en de individuele lidstaten niet (te veel) inperken. Daarnaast zijn er ook verschillende visies tussen de diverse lidstaten over de rol die regelgeving moet spelen in het beleid: sommige landen, zoals bijvoorbeeld Frankrijk en zekere mate Duitsland, bepleiten een meer protectionistische, digitale soevereiniteit waarbij regelgeving voornamelijk gefocust moet zijn op bescherming van de eigen markt. Andere lidstaten, zoals bijvoorbeeld Nederland en een aantal Noord-Europese landen, beamen juist het belang van een open economie. Deze laatste groep lidstaten heeft een sterk innovatie- en startupklimaat en is gebaat bij een open investeringsbeleid.

Toekomst

Beide voorstellen staat een lang onderhandelingsproces te wachten in Europa. Het wordt interessant om te zien hoe tegelijkertijd de maatschappelijke discussie rondom het internet, platforms, grondrechten en innovatie zich gaat ontwikkelen.

Daarnaast zijn de aankomende Nederlandse Tweede Kamerverkiezingen interessant voor de positie van Nederland: blijft de nieuwe regering de lijn van de afgelopen jaren volgen – er is vernieuwing in regelgeving nodig, maar de vrijheid van meningsuiting en ruimte voor innovatie moeten behouden blijven – of verandert het sentiment. Dit is ook afhankelijk van de kennis die nieuwe Tweede Kamerleden en bewindspersonen over deze onderwerpen hebben. Tot slot blijft de hamvraag: kunnen beleidsmakers en de politiek op dezelfde snelheid meebewegen als de technische ontwikkelingen dat doen? De toekomst zal het leren.

Deze blog is onderdeel van een tweedelige blog over de Digital Services Act en de Digital Markets Act. Klik hier voor de blog over de DSA.