Blogs

Controversieel verklaren – hoe werkt dat?

Het kabinet is gevallen en gaat demissionair verder. Tot die tijd betracht de Tweede Kamer terughoudendheid in het behandelen van beleid en wetgeving. Er zit immers een kabinet zonder mandaat, zonder lopende missie. Voor het besluiten wat wel en niet doorgaat en behandeld wordt, bestaat een procedure: controversieel verklaren.

Dit is een bijzonder proces, waarvan we in deze blog een tipje van de sluier lichten. Want nu is het moment om erop te sturen of een onderwerp wel of juist niet controversieel verklaard wordt.
Zowel na een Tweede Kamerverkiezing als na het vallen van een kabinet beslist de Tweede Kamer wat zij nog met het demissionaire kabinet wil behandelen – en voor welke onderwerpen zij wachten tot een nieuwe kabinet.

Corona is een onderwerp dat sowieso doorloopt, maar het wordt spannend voor thema’s, wetten en beleid die volgen uit het regeerakkoord of waar grote politieke verdeeldheid over bestaat. Dat kan een groot abstract thema zijn, maar ook hele kleine niche-onderwerpen betreffen. Controversieel verklaren laat immers ook aan de kiezer zien dat je een onderwerp belangrijk vindt. Wat politiek belangrijk is en geen haast heeft, wordt waarschijnlijk controversieel. Is die haast er wel (bijvoorbeeld vanwege een crisis of een implementatiedeadline) dan gaat de behandeling door.

Veranderde politieke verhoudingen en kansberekening spelen ook mee in de afweging om wel of niet controversieel te verklaren. Ziet de oppositie een kans om het voorstel nu te blokkeren en traineren? Of willen voormalige coalitiepartners hun kans grijpen met behandeling doordat er ruimte is het hun kant op te amenderen? Zelfs peilingen zijn relevant: is er nu geen meerderheid om beleid of een wet aan te passen, maar straks mogelijk wel? Dan is de kans groot dat er ingezet wordt op controversieel verklaren. Andersom geldt dat ook: staat een partij die je nodig hebt voor jouw voorstel op sterk verlies, of vertrekt een Kamerlid dat de grootste trekker ervan was, dan is inzet op snel behandelen logisch.

Het controversieel verklaren zelf is vervolgens een behoorlijk gelaagd proces.
Na een kabinetsval en na verkiezingen stelt de griffie van de Tweede Kamer een lange lijst op met alle aanhangige voorstellen (wetten, amvb’s), alle te behandelen brieven, de voorgenomen debatten en andere Kameractiviteiten. Kamerleden gaan die lijst vervolgens in een commissievergadering langs. Per punt beslissen de Kamerleden die in die commissie zitten: wel of niet controversieel. Formeel vindt besluitvorming per meerderheid plaats, maar het is niet ongebruikelijk minderheidsverzoeken te honoreren.

Die lange lijst met potentieel controversiële voorstellen gaat naar de plenaire vergadering. Daar wordt over de gebundelde lijst van alle voorstellen gestemd alsof het een wetsvoorstel is. Fracties kunnen er ook amendementen op indienen: deze wet of die brief van controversieel naar niet-controversieel of andersom. Hier tellen de plenaire stemverhoudingen.

De lijst is erna niet af. Er komen natuurlijk nog steeds nieuwe brieven en voorstellen binnen bij de Kamer, en fracties kunnen van gedachten veranderen. Er kan nieuwe informatie binnenkomen die de aanzet tot haast of maatschappelijke relevantie vergroot. Ook kan een trend in de peilingen van invloed zijn of werpt de voortgang van de formatie alvast een schaduw vooruit. Allemaal mogelijke aanleidingen om als Kamerlid de lijst van controversiële onderwerpen te willen wijzigen. Daarover wordt dan eerst in de betrokken Kamercommissie besloten, waarna het naar de plenaire vergadering gaat om erover gestemd te worden.

Dit gaat zo door totdat er weer een nieuw kabinet is. Zij melden de Tweede Kamer snel na hun aantreden wat hun plannen zijn. Niet alleen via de regeringsverklaring, maar ook door een lijst te sturen van welke wetsvoorstellen zij aanhouden en welke zij intrekken. En daarmee komt een einde aan het controversieel verklaarproces.

Formeel gezien kan ook de Eerste Kamer bij een demissionair kabinet onderwerpen controversieel verklaren. Dit gebeurt echter zelden, omdat senatoren daar zeer terughoudend in zijn: zij toetsen vaak meer op uitvoering en wetgevingstechniek dan op politieke speerpunten, hun Kamer wordt niet ontbonden en zij voelen minder tot geen binding met regeerakkoorden. In 2017, 2012 en 2010 verklaarden zij geen enkel onderwerp controversieel, in 2006 en 2002 slechts een handvol onderwerpen.

Heeft uw organisatie een onderwerp waarvan u afvraagt hoe u straks ongelukken voorkomt? Wilt u een kans grijpen de besluitvorming te versnellen? Hulp nodig bij het doorgronden van dit mistige proces? Wij kunnen u daarin helpen, neem daarvoor snel contact met ons op!