Weetje van de Week: ‘Ik houd van tegen de wind in fietsen’ (Wim Kok)

Weetje van de Week: ‘Ik houd van tegen de wind in fietsen’ (Wim Kok)

Afgelopen zaterdag overleed op 80-jarige leeftijd oud-premier Wim Kok (PvdA). De leider van de Paarse kabinetten werd bekend als voorman van de nieuw gevormde vakbond FNV, toen hij het veel geroemde Akkoord van Wassenaar sloot. Daarmee legde hij de basis voor wat wereldwijd bekend zou worden als het typisch Nederlandse poldermodel en voor de moderne public affairs in Nederland.

Stichting van de Arbeid

Eind jaren ’70 had ons land te maken met flinke economische malaise: de overheidsfinanciën rezen de pan uit en het rendement van het bedrijfsleven kelderde. In 1982 resulteerde dit in een diepe recessie; ruim 8000 bedrijven gingen failliet, de werkloosheid steeg snel en de toenemende overheidsuitgaven leidden tot zorg.

Gedurende de formatie van het kabinet Lubbers I (1982) bleek dat CDA en VVD voorstander waren van een looningreep (lees; loonmatiging) om de Nederlandse economie er weer bovenop te helpen. Zowel de werkgevers –als werknemersorganisaties voorzagen echter problemen en risico’s, zoals de grootschalige stakingen die veel landen om ons heen kenmerkten. In plaats van een ingreep van de overheid af te wachten, besloten ze zelf de handen ineen te slaan en een compromis te sluiten. Dit resulteerde in het Akkoord van Wassenaar waarbij de sociale partners, voor het eerst in de Nederlandse historie, elkaar zakelijk benaderden. De vakbonden zagen af van hun looneis, maar de werkgevers gingen akkoord met arbeidstijdverkorting. Voor het kabinet Lubbers I kwam het compromis als een zegen en het Nederlandse poldermodel was geboren.

Public Affairs

In 1986 maakte Kok de overstap naar de politiek, eerst als Kamerlid en vervolgens als minister van Financiën in het kabinet Lubbers III. Hij nam het stokje als PvdA-leider over van de illustere sociaaldemocraat Joop den Uyl en maakte zijn partij in 1994 de grootste van Nederland. Zijn ervaring in het Akkoord van Wassenaar nam hij mee in de formatie van het kabinet Kok I; als werkgevers en werknemers er samen uit konden komen, konden VVD en PvdA dat, met D66 als bindmiddel, ook.

De zakelijke benadering die Kok als FNV-voorzitter toen hanteerde, gebruikte hij ook bij de formatie. Polarisatie maakte plaats voor samenwerking en debat voor overleg. Daarmee legde hij ook de basis voor de public affairs in Nederland. De ideologische spanning tussen vakbonden en werkgeversorganisaties verdween en het was niet langer taboe om onderling informatie te delen. Ook ambtenaren en politici konden voortaan betrekkelijk probleemloos aanschuiven bij werkgevers en vakbonden. Samenwerking ging over zuilen en politieke stromingen heen en deuren die altijd gesloten waren gebleven, openden zich. Die zakelijke manier van politiek bedrijven was nieuw in Nederland en werd zelfs een voorbeeld voor de rest van de wereld. En hoewel het poldermodel sindsdien ook een andere positie heeft gekregen in de maatschappelijke beeldvorming, is de zakelijke politiek zonder twijfel een belangrijke erfenis van Wim Kok.