Weetje van de Week: Onbekend maar essentieel - de Kiesraad

Weetje van de Week: Onbekend maar essentieel - de Kiesraad

Naast de gemeenteraadsverkiezingen ging Nederland op 21 maart naar de stembus voor het referendum over de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Uit de voorlopige uitkomst die de volgende dag bekend werd gemaakt, volgde dat 49,5% tegen de wet stemde en 46,5% voor. Kees Verhoeven, Tweede Kamerlid namens D66, tweette daaropvolgend dat dit geen meerderheid voor het nee-kamp zou betekenen, omdat 4% blanco stemde. De Kiesraad ontkende dit, door te reageren dat een blanco stem geen vóór- of tegenstem is, en dat deze dus buiten beschouwing wordt gelaten bij de berekening van een meerderheid. Blanco stemmen tellen enkel mee voor het opkomstpercentage. Daarnaast benadrukte de Kiesraad dat de huidige uitslag nog een voorlopige telling betrof. De officiële eindstad werd pas de week erna bekendgemaakt tijdens de Kiesraadzitting.

De cijfers die in de dagen na het referendum in de media circuleerden waren dus slechts een voorlopige uitslag. De Kiesraad kondigde de uiteindelijke uitslag pas later aan. Maar wie is deze Kiesraad en waarom duurt het ruim een week voordat er gesproken kan worden over een definitieve uitslag voor het Wiv-referendum?

De Kiesraad treedt op als centraal stembureau. Voorafgaand aan hun uitspraak tellen alle gemeenten de stemmen. Zij geven deze door aan de desbetreffende kieskring. Nederland is namelijk voor verkiezingen en referenda verdeeld in twintig kieskringen, met ieder een eigen hoofdstembureau. De hoofdstembureaus tellen vervolgens de stemuitslagen van gemeenten op tot een uitslag voor hun kieskring. Deze worden gepresenteerd in een zitting, waar aanwezigen bezwaren kunnen inbrengen. De hoofdstembureaus maken van deze kieskringuitslagen en eventuele bezwaren een proces-verbaal en brengen dit naar het centraal stembureau, oftewel de Kiesraad. De Kiesraad onderzoekt op basis van de processen-verbaal van de stembureaus en hoofdstembureaus de geldigheid van de stemming en de juistheid van de uitkomsten. Daarnaast moet de Kiesraad aanwezig zijn bij eventuele hertellingen. Dit zorgt ervoor dat de definitieve uitslag, die in een openbare zitting ten gehore gebracht wordt, een week op zich laat wachten.

In de praktijk zit er weinig verschil tussen de de voorlopige en officiële uitslag. Toch is de controlerende procedure van de Kiesraad noodzakelijk om tot een juiste, en bovendien democratische, uitslag van het Wiv-referendum te komen. En hoewel de Kiesraad niet erg bekend is, bekleedt ze hiermee een essentiële functie binnen ons democratisch stelsel.