Weetje van de Week: De opkomst van lokale fracties in de gemeenteraad

Weetje van de Week: De opkomst van lokale fracties in de gemeenteraad

Onlangs mocht Nederland weer naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. Hoewel nog niet alle uitslagen vaststaan, is het duidelijk dat een aantal landelijke politieke partijen flink hebben ingeleverd. Wat vooral opvalt is dat lokale partijen steeds meer zetels behalen in de gemeenteraden van grote steden. 

In kleinere gemeentes is het van oudsher heel normaal dat ieder dorp zijn eigen kandidatenlijst samenstelt voor de gemeenteraadsverkiezingen. Binnen die gemeentes kreeg de dorpslijst van het dorp met de meeste inwoners vaak ook de meeste zetels. Veel dorpsbewoners gaven simpelweg de voorkeur aan partijen die hun eigen gemeenschap vertegenwoordigden in plaats van de landelijke partijen. Hoewel deze dorpslijsten inmiddels vaak zijn samengevoegd tot een partij op gemeentelijk niveau, scoorden deze lokale partijen ook de afgelopen verkiezingen goed in kleinere gemeentes. 

In de steden was het tot de eeuwwisseling echter zeer ongebruikelijk dat lokale partijen veel zetels behaalden in de grote steden. De grote landelijke partijen hadden hier de meeste inspraak. Zo werden Amsterdam en Rotterdam bijvoorbeeld jarenlang beschouwd als echte PvdA-bolwerken. Halverwege de jaren negentig werden er in verschillende gemeenten in het land echter lokale Leefbaar-partijen opgericht. In 1993 werd Leefbaar Hilversum opgericht uit onvrede over het beleid van de landelijke partijen op lokaal niveau. De oprichting van Leefbaar Hilversum is een succes, bij de eerstvolgende verkiezingen weet ze twintig procent van de stemmen te behalen. In verschillende kleinere en grotere gemeentes worden in de jaren die daarop volgen ook Leefbaar-partijen opgericht.

Eind jaren negentig vestigen de Leefbaar-partijen zich ook in Utrecht en Rotterdam. In 1998 behaalt Leefbaar Utrecht een verkiezingswinst van maar liefst 14 zetels. De boodschap die de partij in deze stad wil uitstralen is helder: Leefbaar Utrecht wil een vuist maken tegen de landelijke partijen en meer aandacht vestigen op de lokale burgers. Ook in Rotterdam is dit het geval. Leefbaar Rotterdam, met als lijsttrekker Pim Fortuyn, weet de PvdA in de havenstad van de troon te stoten en boekt een grote verkiezingsoverwinning.

Hoewel de Leefbaar-partijen in de jaren daarna door onderlinge conflicten al snel aan populariteit inboeten, blijft Leefbaar Rotterdam een partij met grote lokale aanhang. De partij vergaarde afgelopen woensdag maar liefst elf zetels, en zij blijft daarmee met afstand de grootste fractie in de gemeenteraad. Ook in Den Haag wist een lokale partij gisteren veel zetels te bemachtigen. Groep de Mos, met als leus “Hard voor Den Haag”, boekte een grote overwinning en werd met negen zetels de grootste partij. En daarmee is de opmars van lokale partijen in de gemeenteraad nog altijd niet ten einde.