Weetje van de week: Het einde van het raadgevend referendum?

Weetje van de week: Het einde van het raadgevend referendum?

Naast de debatten over de nieuwe donorwet en het aftreden van minister Zijlstra vergadert de Tweede Kamer deze week ook nog over het intrekken van de Wet raadgevend referendum. Op 20 december 2017 diende minister Ollongren een intrekkingswet in bij de Tweede Kamer, geheel lijn met het Regeerakkoord. Hierin stelt het Kabinet-Rutte III dat het raadgevend referendum niet aan de verwachtingen voldoet, gezien de afbrokkelende politieke steun voor het correctief referendum. Ook de controverses rondom de wijze van aanvragen, de opkomstdrempel en de uiteenlopende manieren om de uitslag van een referendum te interpreteren zijn aangedragen als argumenten om het raadgevend referendum af te schaffen.

Het raadgevend referendum is nog maar korte tijd onderdeel van de Nederlandse democratie. Pas sinds 1 juli 2015 is het mogelijk voor burgers om niet-bindende referenda aan te vragen over wetten en verdragen. Hier zijn echter wel de nodige eisen aan verbonden. Zo wordt een referendum pas georganiseerd bij 300.000 verzoeken en is de uitslag niet geldig bij een opkomst lager dan dertig procent. Daarnaast kan de regering de uitslag van het raadgevend referendum altijd naast zich neer leggen.

Nieuw is de discussie rond referenda niet. De sociaaldemocraten, vrijzinnig-democraten en de communisten pleitten reeds in de eerste helft van de 20ste eeuw voor de invoering van het correctief referendum en het volksinitiatief. De christelijke partijen, die de meerderheid vormden, voelden hier echter niets voor. Een paar decennia later dienden Tweede Kamerleden Dubbelboer (PvdA), Duyvendak (GroenLinks) en Van der Ham (D66) opnieuw een voorstel in voor een niet-bindend referendum. Desalniettemin kreeg dit wetsvoorstel in 2005 geen meerderheid, omdat de VVD geen steun verleende. Pas in 2013 werd het raadgevend referendum weer op de politieke agenda gezet door de PVV, wat uiteindelijk een meerderheid in de Tweede Kamer opleverde. Uiteindelijk keurde de Eerste Kamer keurde in 2014 de Wet raadgevend referendum goed.

Na de invoering van de huidige wetgeving is er één raadgevend referendum georganiseerd, over de associatieovereenkomst met Oekraïne. Op 21 maart aanstaande zal voorlopig het tweede raadgevend referendum worden georganiseerd, dit keer over de invoering van de Wet inlichtingen en veiligheidsdiensten. De vergadering van de Tweede Kamer deze week zal uitsluitsel geven of de Wet raadgevend referendum wordt ingetrokken, maar gezien de visie van de coalitiepartijen zal het raadgevend referendum van 21 maart voorlopig niet snel een opvolger kennen.