Gelegenheidscoalitie, maar geen verlegenheidscoalitie

Gelegenheidscoalitie, maar geen verlegenheidscoalitie

Een gelegenheidscoalitie, kent u die uitdrukking? In het onlangs door Dröge & van Drimmelen uitgebrachte Trendrapport Public Affairs, beschrijven wij o.a. de opkomst van zogenaamde ‘gelegenheidscoalities’ (of unieke partnerschappen) in de lobby.

Het vormen van een verbond, dan wel het verenigen van twee of meer actoren ten behoeve van een gemeenschappelijk doel, is kenmerkend voor de Nederlandse politiek en public affairs. Steeds vaker treffen we echter partnerschappen aan die we als opmerkelijk of verrassend kunnen beschouwen. Dergelijke strategische gelegenheidscoalities kunnen oplossingen bieden die passend zijn voor het politieke bestuur dat aan het bewind is. Niet alleen omdat een coalitie van tegenstanders heel geloofwaardig overkomt, maar ook omdat ze een breed maatschappelijk draagvlak tonen. Als public affairs professionals brengen wij dergelijke maatschappelijke partijen samen in een uitzonderlijke samenwerking en formuleren we samen een unieke en doortastende boodschap.

Het ontstaan van strategische gelegenheidscoalities lijkt mede veroorzaakt door de versnippering van het politieke landschap. Het grote aantal politieke partijen in de Tweede Kamer, opmerkelijke of onverwachte verkiezingsuitslagen en de relatief korte zittingsduur van Tweede Kamerleden vragen om nieuwe en creatieve samenwerkingsverbanden in de belangenbehartiging. Daarnaast kan de totstandkoming van gelegenheidscoalities ook verklaard worden in het licht van (vernieuwde) betrokkenheid en verantwoordelijkheid die organisaties en bedrijven voelen ten opzichte van de maatschappij. Een mooi voorbeeld hiervan is de ondertekening van het Energieakkoord in 2013, waarin ruim veertig organisaties afspraken hebben gemaakt over energiebesparing, schone technologie en klimaatbeleid. Bijzonder is de samenstelling van de ondertekenaars: partijen die in eerste instantie geen gedeelde belangen lijken te hebben, of zelfs gezien worden als tegenpolen, trekken in het Energieakkoord gezamenlijk op. Zo ondertekenden zowel LTO Nederland als Milieudefensie de overeenkomst, maar ook BOVAG, Greenpeace en VNO-NCW. Andere gelegenheidscoalities zien we terug bij de samenwerking tussen jongeren- en ouderenorganisaties op pensioengebied, maar bijvoorbeeld ook de Kenniscoalitie, North Sea Energy Coalition, het Goede Doelen Platform, Springtij, Open Internet Coalitie en het Digitaal Manifest. Kenmerkend van deze coalities is dat ze slechts gedurende een beperkte looptijd, en op maximaal één of twee issues samenwerken: “no strings attached”. Nadeel kan zijn dat de inhoud vertroebelt door de complexiteit en veelzijdigheid aan belangen, c.q. dat men zich vervreemdt van het eigen organisatiestandpunt. En als een oplossing of overheidsbesluit vervolgens té lang uitblijft, kan ook de cohesie binnen de gelegenheidscoalitie verwateren.

Niet alleen vanuit de maatschappij en bedrijven worden coalities gesloten. Ook in de Haagse onderhandelingsruimtes van het Johan de Witthuis of de Stadhouderskamer wordt momenteel gewerkt aan een soort gelegenheidscoalitie, een regeringscoalitie die vooral ingegeven lijkt door een bittere noodzaak (“there is no alternative”) en door een pragmatische optelsom van 76 zetels meerderheid in de TweedeKamer.

Het lijkt geen pure liefde te zijn tussen de VVD, het CDA, D66 en Christenunie; eerder een verstandshuwelijk. Pragmatisch moeten compromissen worden gezocht op terreinen als arbeidsmarkt, immigratie en integratie, buitenlands beleid en bijvoorbeeld op enkele immateriële vraagstukken. Standpunten die tot nu toe behoorlijk ver uiteen lagen, moeten in een regeerakkoord worden overbrugd danwel even tijdelijk geparkeerd.

Als het echter maatschappelijk wél lukt om grote (belangen)verschillen te overbruggen, zou daar de Nederlandse politiek toch óok een voorbeeld aan moeten nemen.. Als op energie- en klimaatgebied zeer uiteenlopende partners elkaar tóch blijken te kunnen vinden op hoofd-doelstellingen en daarmee ook de noodzaak en urgentie van een oplossing aantonen, moet dat toch een voorbeeld zijn voor ChristenUnie, D66, CDA en VVD in een regeringsconstructie iets dergelijks te gaan doen.

En nu maar hopen dat het niet bij een té korte periode wordt, of dat het een “verlegenheidscoalitie” wordt.

"Ik wil bereiken dat ik samen met opdrachtgevers inzicht krijg in de politieke en maatschappelijke processen en dat we erin slagen hier invloed op uit te oefenen."
Eiko Smid
Senior adviseur/partner