Weetje van de week: formeren door de jaren heen

Weetje van de week: formeren door de jaren heen

19 mei 2017

Deze week staat in het teken van de mislukte formatiepoging tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Jacques Wallage vergeleek formaties ooit met vredesbesprekingen: “De oorlog die tijdens verkiezingen heeft gewoed is voorbij en dan moet je in de formatie ineens samenwerken.” Hoe is het formeren door de jaren heen verlopen?

Geduld is een schone zaak. Pas twee maanden waren VVD, CDA, D66 en GroenLinks aan het formeren en de media vroegen zich al af of de formatie nou nóg niet afgelopen was. Na het mislukken van de formatie riepen overige partijen smalend of de formerende partijen nou echt twee maanden nodig hadden om er achter te komen dat dit niet de gedroomde coalitie was. Toch is een formatie zelden binnen twee maanden afgerond. De langstdurende formatie was die van het Kabinet-Van Agt 1. Deze formatie duurde maar liefst 208 dagen. Het kabinet-Drees-Van Schaik in 1948 was het snelst geformeerde kabinet ooit en kwam na 31 dagen onderhandelen tot stand.

Het eerste kabinet-Rutte kan met recht een unieke formatie worden genoemd. Nadat informateur Ruud Lubbers alle mogelijkheden had verkend, kwam hij tot de conclusie dat een coalitie van VVD en CDA met gedoogsteun van Wilders’ PVV de enige optie was. Het is tot nu toe het enige minderheidskabinet waarbij een officieel gedoogakkoord werd gesloten. Erg stabiel bleek deze constructie niet te zijn: na minder dan twee jaar trok de PVV de gedoogsteun in en viel het kabinet.

Het CDA heeft onderdeel uitgemaakt van zowel linkse kabinetten met de PvdA als van rechtste kabinetten met de VVD. Hierbij gaf het CDA vaak de voorkeur aan een regering met de VVD: over rechts als het kan, over links als het moet. Deze keer heeft het CDA de centrum-linkse optie zelfs al voorafgaand aan de verkiezingen afgeschoten. “De dagdromen van Jesse Klaver zijn nachtmerries voor de Nederlanders” stelde Buma in het slotdebat aan de vooravond van de verkiezingen.