Weetje van de week: Een cordon sanitaire rond de PVV?

Weetje van de week: Een cordon sanitaire rond de PVV?

19 januari 2017

Afgelopen zaterdag riep VVD-coryfee Hans Wiegel in zijn column op om de PVV bij de aankomende verkiezingen niet uit te sluiten. De achterban van Geert Wilders zou in zijn ogen moeten weten dat zij ‘niet een stel verdoemden zijn’. Nog hetzelfde weekend zat VVD-lijsttrekker Mark Rutte bij Buitenhof, waar hij duidelijk maakte dat zijn partij beslist niet met de PVV in een kabinet gaat zitten. “De kans dat de VVD gaat regeren met de PVV is nul, dat gaat niet gebeuren” aldus Rutte. De vraag die Marcia Luyten vervolgens stelde is een interessante, namelijk of de huidige minister-president hiermee de facto opriep tot een cordon sanitaire.

Om deze vraag te kunnen beantwoorden dient er allereerst duidelijkheid te bestaan over de precieze betekenis van dit begrip. Politicoloog Joost van Spanje, die zijn proefschrift schreef over de gevolgen van cordons sanitairesin West-Europa, hanteert de volgende definitie. Een cordon sanitaire is “Een stelselmatige afwijzing van elke politieke samenwerking met een bepaalde partij.”

In het recente verleden van de Tweede Kamer hebben meerdere partijen te maken gehad met deze vorm van politieke uitsluiting. De CPN werd bijvoorbeeld tijdens de Koude Oorlog stelselmatig afgewezen als politiek metgezel in het parlement. Voor ambtenaren was het zelfs lange tijd verboden om lid te zijn van de communistische partij. De extreemrechtse Centrumdemocraten en Centrumpartij van Hans Janmaat hadden eveneens te maken met een cordon sanitaire. Zo liep de Oude Zaal regelmatig leeg als Janmaat daar het woord nam. Bovendien werd hij, gedurende de dertien jaar dat hij fractievoorzitter was, niet eenmaal geïnterrumpeerd tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Ook buiten het Binnenhof was er sprake van een boycot van Janmaat. Zo gaf Paul Witteman vele jaren later toe dat er een gentlemen’s agreement bestond onder journalisten dat men Janmaat niet zou interviewen, zodat er geen aandacht werd besteed aan zijn extreemrechtse gedachtegoed.

Van een stelselmatige afwijzingvan de PVV is in het huidige politieke klimaat geen sprake. Rutte sluit de PVV weliswaar uit als potentiële regeringspartner, maar daarmee zijn nog lang niet alle vormen van politieke samenwerking uitgesloten. De VVD gaat bijvoorbeeld nog niet zo ver als de PvdA. De sociaaldemocraten stemmen sinds de gemeenteraadsverkiezingen in 2014, alwaar Wilders zijn achterban ‘minder Marokkanen’ liet scanderen, zonder voorbehoud tegen elke motie van de PVV. Ook in de pers is er nog geen sprake van een boycot van de partij van Wilders. Daarnaast staan de partijen 50PLUS en VNL nog altijd open voor een eventuele samenwerking met de PVV.

Al met al gaat het huidige isolement van de PVV nog lang niet zo ver als de daadwerkelijke cordons sanitaires uit het verleden van de Tweede Kamer. Bovendien bestaat er een kans dat de uitsluitingen van de PVV niets meer zijn dan pure verkiezingsretoriek. Maar of dat laatste daadwerkelijk het geval is, zal pas na 15 maart blijken.