Weetje van de week: Kabinetsformatie

Weetje van de week: Kabinetsformatie

1 december 2016

Tijdens de campagnetijd in aanloop naar de verkiezingen zal het er vermoedelijk af en toe hard aan toe gaan tussen de partijleiders. Na 15 maart volgend jaar zullen echter ook de onderhandelingen moeten beginnen. Dan worden posities verkend, compromissen gebrouwen of standpunten uitgeruild om tot een akkoord te komen. Dat uitruilen gebeurde in 2012 voor het eerst bij de formatie van het kabinet Rutte-II. VVD en PvdA gunden elkaar toen bepaalde punten, met als gevolg dat deze formatie een van de snelste kabinetsformaties was uit de Nederlandse politieke geschiedenis, namelijk slechts 47 dagen. De gemiddelde duur van een formatie in Nederland is 95 dagen. Daarnaast speelde toenmalig Koningen Beatrix voor het eerst geen rol bij de formatie. De Tweede Kamer heeft namelijk sinds 27 maart 2012 het initiatief bij de formatie. Tegenwoordig stelt de Tweede Kamer zelf een informateur aan, en ligt deze taak niet meer bij de Koning, of in 2102 bij de Koningin.  

De kiezer dwingt de samenwerking tussen partijen al decennia af, want geen enkele partij haalde ooit de absolute meerderheid. De christendemocraten, socialisten en liberalen haalden telkens genoeg zetels om coalities te vormen. In 2003 werd deze trend doorbroken. Sindsdien komen de hoofdstromen niet meer boven tweederde van de 150 zetels uit. De PVV gedoogde Rutte-I en steunde op een Kamermeerderheid van VVD en CDA. Rutte-II krijgt regelmatig hulp van D66, GroenLinks, ChristenUnie en SGP, omdat het kabinet geen meerderheid in de Senaat heeft. Sinds het vertrek van Monasch uit de PvdA heeft de coalitie in de Tweede Kamer nog maar 75 zetels.

Een formatie draait niet alleen om inhoud, maar ook om de persoonlijke verhoudingen tussen de leiders van de politieke partijen. Hoe beter die zijn, hoe groter de kans op een akkoord. Het belang van de persoonlijke relaties draagt bij aan de onvoorspelbaarheid van formaties. Begraven Sybrand Buma en Mark Rutte de strijdbijl? En heeft Geert Wilders nog een kans? We gaan het zien in 2017.