Een diplomaat in daglicht

Een diplomaat in daglicht

28 november 2016

“Lobby in daglicht”, dat is de naam van het initiatiefvoorstel van PvdA-Kamerlid Lea Bouwmeester dat als doel heeft de lobbypraktijk transparanter en toegankelijker te maken. De titel suggereert dat lobbyen vooral iets is wat het ‘daglicht niet kan verdragen’. Een spel dat zich buiten het zicht van de normale burger afspeelt en dat veelal achter gesloten deuren plaatsvindt. Dat zijn ook de reacties die ik vaak krijg als mij gevraagd wordt wat voor werk ik doe.

Met dit in het achterhoofd keek ik laatst naar een interessante documentaire ‘The Diplomat’ over top-diplomaat Richard Holbrooke. Deze Amerikaanse diplomaat – helaas een paar jaar geleden overleden – was mede verantwoordelijk voor het Dayton-akkoord dat het einde betekende van de verschrikkelijke Joegoslavische oorlogen. Het akkoord, dat zijn naam te danken heeft aan de Amerikaanse luchtmachtbasis waar de verschillende strijdende partijen letterlijk wekenlang met elkaar onderhandeld hebben, behelst een immens compromis over de herindeling van Bosnië-Hercegovina in verschillende deelrepublieken en bestuurlijke entiteiten.  Richard Holbrooke heeft tot diep in de laatste nacht van de onderhandelingen geduwd en getrokken met als resultaat een vrede die nog steeds stand houdt.

De documentaire geeft haarfijn weer hoe Richard Holbrooke de fijne kneepjes van het vak beheerste en met al zijn ervaring de onderhandelingen steeds maar weer wist vlot te trekken. Hij behartigde en verbond hiermee continu de belangen van de verschillende partijen en wist uiteindelijk een compromis op tafel te krijgen waar ze zich allemaal in konden vinden.

Na het bekijken van deze documentaire kon ik de gedachte dat diplomaten en lobbyisten eigenlijk een en hetzelfde zijn maar niet verdringen. Beiden proberen het belang van hun organisatie zo goed mogelijk te behartigen. Voor een diplomaat is dat zijn land of – in het geval van Richard Holbrooke – de internationale gemeenschap. Voor een lobbyist kan dat een bedrijf zijn, maar ook een brancheorganisatie of overheidsorganisatie. Diplomaten doen eveneens vooraf kennis op van hun bondgenoten en tegenstanders met hun afzonderlijke boodschappen, maken gebruik van onderhandelings- en communicatietechnieken, hebben elk hun eigen strategieën en zijn continu op zoek naar windows of opportunity’s om hun doel te bereiken. Ze zoeken naar het compromis waar het kan, maar zullen soms ook met de vuist op tafel moeten slaan. Zo geldt dat ook voor de lobbyist: we zijn niet de enige met een belang en zullen dus het gesprek moeten aangaan, het maatschappelijk debat goed moeten begrijpen en weten wanneer je iets moet geven en moet nemen. Het resultaat van de onderhandeling of lobby is voor beide partijen – diplomaten en lobbyisten – misschien niet altijd bevredigend, maar vaak wel het best haalbare voor alle partijen.

Toch bemerk ik ook één groot verschil: waar diplomaten ook belangenafwegers zijn, ligt de nadruk in ons vak echt op het behartigen van belangen. De finale afweging ligt bij de politici en bestuurders. Dat betekent dat het belang dat we behartigen kenbaar en voor iedereen toegankelijk moet zijn. In daglicht graag! 

"Het is elke dag weer een uitdaging om de gevoelstemperatuur in politiek en maatschappij goed te meten en daar naar te handelen."
Roeland Coomans
Senior adviseur