Weetje van de week: Op weg naar een lottocratie?

Weetje van de week: Op weg naar een lottocratie?

31 oktober 2016

Vorige week luidden burgemeesters, wethouders, raadsleden, wetenschappers en ondernemers de noodklok. Het huidige politieke systeem zou niet meer passen bij deze tijd en daarom zijn er veranderingen nodig in de gemeentepolitiek. Geen Haags coalitieakkoord meer, maar een burgerakkoord. Geen traditioneel gemeenteakkoord, maar drie keer per jaar een stadscongres. De enige manier om de kloof tussen burgers en bestuurders kleiner te maken, is het experimenteren met dit soort nieuwe democratische vormen, zo stellen de initiatiefnemers. Een van de voorbeelden die genoemd wordt is een zogenaamde ‘lottocratie’. Hierbij wordt de helft van de gemeenteraad niet gekozen, maar wordt er door middel van een loting bepaald wie plaatsneemt in de gemeenteraad.

De initiatiefnemers zijn er van overtuigd dat burgers ook invloed willen uitoefenen buiten de verkiezingen om. De Gemeentewet moet daarom volgend jaar al worden aangepast, zodat een aantal gemeenten in 2018 kan experimenteren met deze nieuwe democratische vormen. De initiatiefnemers, onder leiding van Bert Blase, burgemeester van Vlaardingen, noemen nog twee andere voorbeelden waarmee kan worden geëxperimenteerd. Ten eerste wordt een veel grotere gemeenteraad opgesteld, met 150 vertegenwoordigers bestaande uit burgers. Deze mensen komen drie keer per jaar bijeen en wanneer zij een besluit nemen moeten de wethouders het uitvoeren. Als laatste voorbeeld noemt de groep het recht dat raadsleden krijgen zich te laten vervangen door deskundigen of burgers met relevante ervaring. Zij kunnen dan per onderwerp een eigen vervanger aanwijzen.

De vraag om meer inspraak van de burgers is allesbehalve nieuw. In 2007 riepen 238 raadsleden en 12 wethouders van de grote steden hier al toe op. Zij vonden dat burgers zelf moesten kunnen beslissen over de inrichting van hun wijk. Volgens deze raadsleden ging een wijkreferendum echter te ver en het gemeentebestuur moest wel de regie houden over het beleid.

In de geschiedenis is er een duidelijk voorbeeld van een ‘lottocratie’ en dat is de stadsstaat Athene. Hier werd in de vijfde eeuw voor Christus loting al succesvol toegepast. Natuurlijk is het huidige Nederland niet te vergelijken met het Athene van toen, maar toch blijft deze oude vorm ook in de nieuwe tijd actueel. Misschien is deze variant, vergelijkbaar met de burgerrechtbankjury in Amerika, wel een serieus antwoord op het wegblijven in het huidige bestel.